Zawartość

VOLNÝ Tomáš Řehoř (Wolný)

*20. 12. 1793 Příbor

†3. 5. 1871 Rajhrad

Geograf, historyk, ksiądz, pisarz, lokalny historyk

 

tř

Założyciel morawskiej topografii. Był geografem i historykiem.

Po ukończeniu ówczesnej szkoły podstawowej kontynuował naukę w klasie humanistycznej gimnazja Ojców Pijarów.

Młody Rehor Wolny postanowił poświęcic się studiom nad topografią Moraw. W tym celu w 1811 poszedł do liceum w Olomoucu, a potem wybrał teologię jako kierunek swoich studiów w Brnie. W tym samym czasie wstąpił do zakonu Benedyktynów w Rajhradzie.

W roku 1820 został mianowany profesorem filozofii i historii Instytutu Nauk Filozoficznych w Brnie. Wtedy też zaczął publikowaćSborník pro dějiny Moravy a Slezska“.

W wolnym czasie podróżował po Śląsku i Morawach, gromadząc w ten sposób informacje do swoich książek (znany jest np. fakt, że odbył dłuższą podróż krajoznawczą w roku 1826) .

W roku 1830 wydał pierwszy tom swego monumentalnego dzieła  „Die Markgrafschaft Mähren“. Serię zakończył wydaniem szóstego, ostatniego tomu w roku 1842. Jego publikacja była unikatową pracą na temat topografii, podającą ogólny opis ówczesnych morawskich miast i wiosek. 

W roku 1842 T. Volny zamknął sie w klasztorze aby bez przeszkód i bez rozpraszania kontynuować swoja pracę nad kolejną księgą o topografii. Dzieło zostało wydane dopiero po 13 latach wnikliwych studiów na ten temat, w roku 1855. Nosiło ono tytuł  „Kirchliche Topografie von  Mähren“ i liczyło sobie aż w 9 tomów! Ojciec Volny napisał również wiele krótszych esejów i artykułów na temat topografii oraz historii.

 

Jego działalność przyniosła mu wiele odznaczeń, takich jak np. tytuł honorowego członka uniwersytetu w Pradze, członka wiedeńskiej akademii nauk oraz honorowego członka  Vlasteneckého muzeum królewskiego w Pradze.

Ostatnie lata jego życia upłyneły pod znakiem spokoju w klasztorze w Rajhradzie.

 

T.R. Volny zawsze starał się zachęcać swoich uczniów do studiowania lokalnej  historii  oraz poznawania przeszłości Moraw.  
 

Dzieła  Řehoře Wolného opisujące kulturę i zabytki Moraw w pierwszej połowie XIX-go wieku  do dziś pozostają wspaniałym źródłem wiedzy na ten temat. Bardzo szczegółowo opisał on historię poszczególnych obszarów, zamków; brał pod uwagę panujące tam rody, dostojników tej doby, myślicieli, obywateli - dokładnie opisując religijne i kulturowe zabytki tamtych czasów. Jego prace były tak dobre, że stały się odnośnią oraz punktem wyjściowym do tworzenia kolejnych dzieł na temat dla innych morawskich historyków.

 

Uważa się go za ojca morawskiej topografii.  

 

Więcej: Miesięcznik r. 2005/08 - sierpień

http://www.fpavelka.com/2005_08.pdf

 

Igor Jalůvka: Uczony, brat Opactwa Benedyktynów w Rajhradzie, artykuł „O dziele życia profesora Ř. Volného“

 

W 1868 Tomásza Řehorza Volnego ogłoszono honorowym obywatelem miasta.

Dziś ma on w swoim rodzinnym mieście pomnik.

Jeśli nie liczyć rzeźb świętych, był to pierwszy tego typu obiekt, jaki zbudowano w Příborze.

Został wzniesiony dzięki PhMr. Ferdinandowi Pokornému, lokalnemu aptekarzowi i historykowi, aby upamiętnić setną rocznicę urodzin Řehoře Volného.  Odsłonięto go jednak dopiero w rok później – tj. w dniu 23 września 1894, koło kościoła św. Walentego. W ceremonii inauguracyjnej pomnika wzięli udział przedstawiciele gminy, straży pożarnej oraz ogół społeczeństwa. Wokół posadzono drzewa i krzewy, które później stworzyły mały park ale z biegiem lat rozrósł się on tak bardzo, że musiał zostać wycięty (1909).

W czasie okupacji niemieckiej pomnik usunięto i ukryto. Po wojnie nie został on już odbudowany w tym samym miejscu. Przemieszczono go na nabrzeże rzeki Lubiny, niedaleko kiosku ruchu. Stoi tam po dziś dzień. Pomnik jest własnością miasta i zabytkiem kultury.

Więcej na ten temat w książce L. Loukotki i R. Jarnv: „Wspomnienia“, 2010 r.